آيين حكمرانى اما كتاب الاحكام السلطانيه و الولايات الدينيه كه از آثار مهم فقه سياسى است و اكنون ترجمهء آن را با نام آيين حكمرانى فراروى داريد ، كتابى است دقيق ، سنجيده و پر از فرع‌ها و دسته‌بندىها در قلمروهاى مختلفى كه مؤلف بدان پرداخته است . آنچه دربارهء اين كتاب بيش از هرچيز شگفتى برمىانگيزد وجود دو اثر با همين نام است . يكى از اين دو اثر به ماوردى و ديگرى به قاضى ابو يعلى فراء نسبت داده مىشود و شگفت‌آورتر آن‌كه اين هر دو تن در يك روزگار و در يك شهر مىزيسته‌اند و چنان‌كه يكى از محققان اثر ابو يعلى اظهار مىدارد « نمىدانيم كدام يك از آن‌ها نخست كتاب خود را تأليف كرده و كدام به تقليد از ديگرى پرداخته و گام بر جاى گام‌هاى او نهاده است » . اما همين اندازه مىدانيم كه « بسيار دور مىنمايد ، با همه همانندىهاى موجود ميان دو كتاب ، هريك از آن دو تن بىآن‌كه با ديگرى ارتباطى داشته باشد جداگانه به تأليف كتاب دست يازيده باشد » « 1 » . همين نكته شگفت‌آور سبب شده است محمد قادر ابو فارس در رسالهء دكتراى خود با عنوان « القاضى ابو يعلى و كتابه الاحكام السلطانيه » به مقايسهء اين دو كتاب بپردازد و نكاتى چند را يادآور شود كه از آن جمله است « 2 » : 1 - هر دو كتاب علاوه بر داشتن نامى همانند ، ساختارى همانند و كاملا منطبق بر يكديگر دارند و چينش فصول و بندها و گاه حتى جمله‌ها در هر دو كتاب بسيار همانند و در مواردى عينا يكى است . 2 - افزون بر اين ، برخى از فصل‌ها از آغاز تا انجام با يكديگر همانندى و عينا مطابقت دارند و كمتر فصلى مىتوان يافت كه دو كتاب در آن با يكديگر همانندى به هم نرساند تا جايى كه اين تخيل در ذهن برانگيخته مىشود كه گويا با دو نسخه از يك كتاب سروكار دارد . 3 - در هر دو كتاب منابعى كه مؤلفان به آن‌ها ارجاع داده‌اند داراى همانندى فراوانى است و در هر دو كتاب تقريبا از منابعى واحد استفاده شده است . براى نمونه هر دو اثر از كتاب الاموال ابو عبيد قاسم بن سلام بهره برده‌اند و هر دو نيز از واقدى ، قدامة بن جعفر و يحيى بن آدم قرشى نقل كرده‌اند .

--> ( 1 ) . بنگريد به مقدمه محمد حامد الفقى بر الاحكام السلطانيه اثر ابو يعلى فراء . ( 2 ) . آقاى خالد عبد اللطيف سبع العلمى در مقدمه خود بر الاحكام السلطانيه ماوردى اين نكات را به صورت خلاصه از آن رساله نقل كرده و آنچه مترجم در اين سطور مىآورد گزيده‌اى از همان خلاصه است - م .